İşletmeler için strateji oluştururken dört ana grupta incelenir. Bunlar savunmacı, fırsatçı, analizci ve tepkici olmak üzere dört ana grupta inceleyebiliriz.

stratejiSavunmacı Stratejiler

Bu stratejinin amacı adında sezebileceğiniz gibi mal ve hizmet alanlarında sağlam korunaklı bir yer bulup yeri muhafaza etmektir. Amaç sadece muhafaza etmek olunca hareket sahanızı dar belirlediğiniz için sınırlı bir alana tamah etmek durumunda kalırsınız. Savunmacı işletmeler yüksek kalite, üstün hizmet ve düşük fiyat gibi avantajlara dayalı hâkimiyetini korumaya çalışır. Dolayısıyla bu tür işletmeler, bulunduğu kulvarda gelişmelerin önünde gidemezler. Mevcut faaliyet alanlarında kendilerini doğrudan etkilemeyen değişiklikleri, önemsemezler. Bunun yerine faaliyetlerinde etkililiği arttırma ve hakim olduğu sınırlı alanda mümkün olan en iyi işi yapma konusu üzerinde yoğunlaşırlar. Bunu gerçekleştirebilecek stratejiler için genel ve fonksiyonel yönetimde ayırt edici rekabet üstünlüklerine sahip olmaya çalışırlar.

Örgüt muhafazakâr inanç ve değerlere sahiptir. Bu nedenle düşük risk stratejisi tercih edilmekte, yöneticiler güvenli pazarlarda faaliyette bulunmaya özen göstermektedir. Güvenli pazarlar ifadesi ise, geniş pazar ve müşteri yelpazesi yerine firmanın dar pazar kısmında yoğunlaşmayı tercih ettiği anlamına gelmektedir. Firma yeni olan ürün veya pazarları araştırma, faaliyetlerini çeşitlendirme yoluna gitmemekte veya bu konularda çok az araştırma yapmakta ancak mevcut faaliyetlerinin etkinliğini iyileştirmeye daha çok önem vermektedir.

Koruyucu Kültür tipine sahip olan firmaların strateji oluşumu planlama ve analize önem verme, mevcut sorunlara iyi bulunmuş çözümlere öncelik verme şeklinde tanımlanabilir. Bu firmalar, transaksiyonel biçimde geçmişteki faaliyetini muhafaza ederek sürdürmeyi, tercih etmekte büyüme gelişme stratejisinin taşıdığı risklere girmeyi arzu etmemektedirler.

Global anlamda her şeyin birbiriyle rekabet içinde olduğu iş dünyasında araştırma geliştirmeye önem vermeden sadece bulunduğu yeri koruma stratejisinde direten bir şirket için çokta pozitif şeyler söylenemez. Bu nedenle savunmacı strateji modeli yeni bir oluşuma henüz geçmiş bir işletmede taşların yerli yerine oturması için kendini rölantiye aldıklarında geçici bir süre kullanılması mantıklı olabilir.

kim ne nerede neden ne zaman nicinÖncü Stratejiler

Yeniliğe ve gelişime açık dışa dönüktür ve sürekli olarak yeni pazar fırsatlarını araştırır. Bu işletmeler, dışarıda meydana gelebilecek beklenmedik durumlar için daima hazırlıklıdırlar. Muhakkak bir “B” planları vardır. Rakipleri kadar etkili değildirler, ancak devamlı rakiplerinin cevap vermesi gereken yenilikleri yaparlar. Bu tür stratejileri uygulayabilmek için, geniş bir alanda mamul/pazar hâkimiyetini sağlamaya çalışırlar.

Bu tip örgütler yenilikçidir. Pazarda hedefleriyle ön planda yer alırlar. Takipçileri işletmenin yeniliğe odaklı olduğunun farkındadır. Yeni ürünler üretme, yeni pazarlara girmek suretiyle yöneticileri yüksek risklere girmekten hoşlanmaktadırlar. Bu örgütlerin faaliyet çabaları ya da endüstrileri de genellikle yeniliklere açıktır ve yöneticiler yeni fırsatlar bulmayı tercih ederek strateji ve yapılarında değişim ve belirsizlikler yaratmayı aramakta ve hatta bunu arzulamaktadırlar.

Bu kültür sürekli değişimi ve belirsizliğin sağladığı risk ve fırsatları yakalamayı hedef aldığı için yöneticiler yüksek dereceli rekabetten ve rakiplerin sert tepkilerinden kaçınmamaktadırlar. CEO’larıı risk yönetim, liderlik gibi konularda eğitim almış öncülüğü temsil ederler. Bu tür örgütler firma içinde eskiden beri devam eden faaliyetin etkinliğini arttırmak yerine değişen ürün ve pazarlara yönelmekte sürekli dinamizm ve değişim ortamında faaliyette bulunmaktadır. Bu firmaların strateji tipleri gelişme ve büyüme hedeflidir. Yöneticilerin ise tutumu, girişimci ve risk almaya dönüktür. Rutine tahammülleri yoktur, özgüvenleri yüksek, iddialıdır. Modanın trendsetter’larına karşılık iş dünyasının da trendsetter’ ları öncü stratejicilerdir.

amaç plan hareketAnalizci Stratejiler

Bu stratejiler de mevcut denge durumunu ve sınırlı mamul hattını korumaya çalışır. Ancak sanayi kolunda meydana gelen değişiklikleri mümkün olduğu kadar dikkatli bir şekilde takip eder ve gerekli olanları seçer. Analizci bir işletme yeni bir mal veya hizmet piyasasına ilk giren işletme olmaz. Dikkatli bir şekilde yeni bir alana giren rakiplerini inceler, sonra mamulün tasarım, üretim ve dağıtımında daha etkili şekilde pazara girer. Bu tip örgütlerde dengelilik ve değişim gibi iki farklı yön bir arada bulunmaktadır.

Denge, biçimsel yapılar oluşturma ve mevcut faaliyetlerin etkinliğinin araştırılmasına ilişkindir. Değişim ise, rakiplerin faaliyet ve stratejileri kontrol edilerek ve onların davranış ve fikirleri dikkate alınarak geliştirilen temkinli stratejilerdir. Bu stratejilerde dengelilik (stability) ön plandadır, bu nedenle yöneticilerde geçmişten geleceğe doğru planlayıcı tutumu yanında, faaliyetleri rakiplerin faaliyetlerine uyarlayıcı bir değişim de öngörülmektedir. Risk alma rakiplerin ve endüstrinin değişimine uygun olarak yapılmaktadır. Bu strateji türü, durgun büyüme ya da endüstri ve rakip büyüdükçe kendini ona ayarlama niteliğindedir. Yöneticiler maceracı değil kontrollü ve temkinli büyüme ve değişim taraftarıdırlar. Adlarını piyasada başarılı büyüme stratejisiyle zaman içerisinde duyurabilirler. Bir anda ve büyük yükselişlerde yer almazlar. İvme düşüktür ama başarıya doğrudur.

labirentTepkici Stratejiler

Tepkici stratejiler ise, gerçek strateji sayılamaz. Bu tür işletmeler, çevrede kendilerine baskı geldiği zaman cevap vermeye çalışırlar. Dolayısıyla bunlar, ayırt edici rekabet üstünlüğün de yetersiz kalır. Kurulmuş mamul/pazar yapısını korumada, bazı rakipleri gibi saldırgan değildir ve risk yüklenmede isteksizdir. Bu açıdan mamul/pazar yönelimine uygun stratejiler olarak görülmezler.

Bu tip örgütlerde değişim baskıları rakiplerden ve çevreden gelmekte ancak buna yöneticiler etkili biçimde cevap verebilme yeteneğinden yoksun bulunmaktadırlar. Yöneticiler bıçak kemiğe dayanınca, yani ortaya bir kriz çıktığında firmaya hissedarlardan, müşteriden, satıcılardan veya diğer bir yakın çevre elemanlarından gelen uyan ve baskılar nedeniyle ürün ve pazarlarda ve diğer işletme fonksiyonlarında ayarlamalar yapılmaktadır. Bu tür stratejiler, iflas etmemek ve yaşamak için yapılan ayarlamalar ya da uyarlamalar niteliğindedir. Çoğu kez tasarruf stratejileri krizden kurtulmak ve yaşayabilmek için bu tür kültürler içinde oluşmaktadır.

Kaynak: Miles, R. E; & Snow, C.C. (1978). Organizational strategy, structure, and process. New York: McGraw-Hill.